HR als dokter: de witte jas van de toekomst.

Uitgeput

De nadruk op economische groei heeft ons uitgeput. De negatieve gevolgen zien we iedere dag: o.a. toenemend verzuim, demotivatie, geen autonomie en geen bevlogenheid. Wat is nu nodig? Leon Schaepkens heeft een interessante visie op de rol die HR in organisaties zou moeten nemen. Je kunt je afvragen of HR daarin leidend moet zijn, want het zijn toch de leiders die de koers en de cultuur (zouden) moeten bepalen? Hoe dan ook is zijn kijk een prima opening om ons werk anders te gaan organiseren.

Van groei naar betekenis

“We zitten in een overgangsfase. Een periode tussen twee grote tijdperken. Het oude werkt niet meer, het nieuwe is er nog niet. Juist dan heeft een organisatie behoefte aan een vorm van veiligheid, richting en betekenis. HR zou die rol moeten pakken.”

Dat zegt Leon Schaepkens, psycholoog, bestuurskundig jurist en coauteur van het boek ‘Blablabla-management’. Hij pleit voor een fundamenteel andere kijk op organiseren, met meer aandacht voor de sociale mens en minder voor controle en winstmaximalisatie.

“De nadruk op economische groei heeft ons uitgeput. Het neoliberale mensbeeld botst met wie wij van nature zijn: sociale, samenwerkende wezens met behoefte aan waardering en stabiliteit. Die behoeften staan al jaren onder druk, met burn-out, verloop en wantrouwen als gevolg.”

HR: van meedraaien naar vooroplopen

In zijn praktijk ziet Schaepkens dat HR vaak gevangen zit in uitvoering: administratie, verzuim, vacatures, functiewaardering. “Allemaal nodig, maar het maakt geen fundamenteel verschil. HR is zelden de spiegel van de organisatie, terwijl die rol juist nu essentieel is.”

Hij pleit dus voor een nieuwe invulling van het vak. HR als duider, vertrager, confronteerder. Als de partij die de moed heeft om te benoemen wat schuurt en leiders helpt om psychologische veiligheid te creëren. Het is volgens hem niet de tijd om af te wachten of de directie ‘openstaat voor verandering’. “Als HR deze rol niet pakt, doet niemand het.”

“Want”, zegt hij, “HR is de moderne witte jas. Een generalist met kennis van psychologie, antropologie, bedrijfskunde en systeemdenken. Die met zachte hand een fluwelen revolutie begeleidt.” Net als een arts moet HR signalen kunnen duiden en op het juiste moment handelen — vanuit aandacht en verantwoordelijkheid, niet vanuit controle.

Psychologische veiligheid als basis

Volgens Schaepkens begint elke transitie met psychologische veiligheid. “Zonder veiligheid geen gesprek, geen bewustwording en geen beweging.” Leiders spelen daarin een belangrijke rol. Niet door zekerheid te beloven, maar door eerlijk te zijn over wat er verandert én wat blijft. “Een leider hoeft niet alle antwoorden te hebben. Wel moet zij/hij stabiliteit brengen, emoties erkennen en ruimte maken voor dialoog. Als mensen zich veilig voelen, ontstaat er ruimte voor loslaten en opnieuw vormgeven.”

Dit vraagt om leiders die aanwezig zijn, open communiceren en ook hun eigen onzekerheden durven benoemen. Zo ontstaat het vertrouwen dat nodig is om oude patronen los te laten, ook als het nieuwe nog niet helder is.

Praktische tips voor HR

Schaepkens benadrukt dat verandering begint bij bewustwording. Niet meteen een cultuurtraject starten, maar eerst het gesprek openen. De drempel ligt vaak lager dan gedacht.

• Organiseer een moment van reflectie: breng beweging op gang met een inspirerende spreker, een korte film of een praktijkvoorbeeld dat raakt. Zo maak je urgentie en verbeelding tastbaar.
• Haal externe perspectieven binnen: laat zien wat andere organisaties doen die al werken met gedeeld leiderschap of sociale innovatie. Denk aan praktijkvoorbeelden uit binnen- of buitenland die tonen dat het anders kan.
• Voer het gesprek met leiders: bespreek het mensbeeld van de organisatie. Wat laat de praktijk zien? En waar wil je als organisatie naartoe? Gebruik het gesprek om visie, strategie en gedrag aan elkaar te koppelen.
• Verdiep je als HR-professional: kennis van psychologie, antropologie en systeemdenken helpt om gedragspatronen te herkennen en te begeleiden. Een HR-rol in deze transitie vraagt om inzicht in menselijk gedrag en organisatiecultuur.
• Laat ruimte voor ‘ik weet het niet’: bestuurders voelen vaak de druk om antwoorden te geven. Erkenning van onzekerheid opent juist ruimte voor gezamenlijk onderzoek en versterkt vertrouwen.
• Wees helder over je rol in de verandering: benoem hoe HR bijdraagt aan bewustwording en verandering. Wees concreet: organiseer reflectie, bewaak ritme en spiegel gedrag. Help leidinggevenden richting en rust te bieden.

Naar een fluwelen revolutie

Schaepkens gelooft niet in snelle oplossingen, wel in kantelpunten. “20 procent van de mensen kan een organisatie in beweging brengen. Als HR dat vuurtje aanwakkert, ontstaat er iets nieuws.”

Hij pleit voor een zachte manier van veranderen: menselijk en uitnodigend. Niet door te roepen vanaf de zijlijn, maar door aanwezig te zijn. Niet met dikke plannen, maar met gesprekken die ertoe doen.

Bron: Interview in https://www.trendsinhr.nl/hr-is-de-witte-jas-van-de-toekomst/ mei 2025